Những bông hoa. Những bông hoa mướp. Chúng không nở ra từ đêm. Chúng nở ra từ những ban mai đầy nắng. Hoa mướp như cách người ta lội ngược dòng ký ức để vàng lên mê mải. Như cách bé thơ từng đi lạc bầu trời của mình để rồi một ngày bất chợt quay về mà chang chang nhớ nắng. Nhớ nắng. Hoa mướp vàng nhớ nắng.

Có phải vì thế mà hoa mướp luôn làm tôi xúc động? Nó đẹp, nhưng không chỉ để đẹp. Nó nở, nhưng không chỉ để khoe sắc. Nó vàng lên rồi lặng lẽ đi qua đời hoa của mình, hóa thành quả, hóa thành bữa ăn, hóa thành mùi vị quê nhà, hóa thành ký ức. Trong những cánh hoa mỏng manh ấy, có cả một vòng tuần hoàn khiêm nhường của đất, nước, nắng, gió và tình thương.

Tuổi thơ tôi cũng giống một bông hoa mướp. Nó không nở từ đêm. Nó nở từ những ban mai đầy nắng. Nó nở từ tiếng mẹ gọi dậy đi học. Từ chiếc áo còn thơm mùi xà phòng phơi qua đêm. Từ bát cơm chan canh mướp ăn vội trước giờ đến lớp. Từ con đường đất có những dấu chân bé bỏng chạy qua mùa hạ. Từ những buổi trưa trốn ngủ, ngồi nhìn những tia nắng lọt qua kẽ lá, tưởng bầu trời cũng đang mắc võng trên giàn mướp sau nhà.

Rồi tôi lớn lên. Lớn lên là một cuộc rời xa tuổi thơ êm đềm và chóng vánh. Ban đầu chỉ là rời xa một mái hiên. Rồi rời xa một khu vườn. Rồi rời xa một tiếng mẹ gọi ban trưa. Rồi rời xa chính đứa trẻ từng ngước mắt nhìn hoa mướp vàng mà tin rằng thế gian này chỉ toàn những ngày nắng đẹp. Tôi cầm màu vàng của nắng mà đi, tôi cầm màu vàng của hoa mướp mà theo, tôi mang rất nhiều dự định, rất nhiều khát vọng, rất nhiều ồn ào. Tôi tưởng mình đi về phía rộng lớn ngoài kia, nào ngờ có lúc càng rộng lớn tôi càng trống trải. Tôi tưởng mình đi để tìm ánh sáng, nào ngờ một ngày nhận ra thứ ánh sáng bền bỉ nhất đã từng ở sau căn bếp cũ, nơi một bông hoa mướp vàng lặng lẽ nở trong sương mai.

Và ôi những ban mai, những ban mai gác dài cả mái bếp, những ban mai vươn vai hình hài con bọ ve lột xác, những ban mai ngơ ngác thời gian. Hoa mướp như cách người ta lội ngược dòng ký ức để vàng lên mê mải.

Ký ức không bao giờ trở lại nguyên vẹn. Rõ ràng là thế. Nó trở lại bằng những mảnh vụn: một mùi hương, một vệt nắng, một tiếng chim, một màu hoa, hay chỉ là tiếng đàn guitar của cha rơi từng giọt bên thềm nhà những đêm mùa hè trăng ngã đầy vạt cỏ. Có khi giữa phố xá đông người, chỉ cần nhìn thấy một bông hoa mướp leo trên hàng rào nhà ai, lòng tôi bỗng thấy nhỡ nhàng. Nhỡ nhàng điều gì thì tôi chẳng biết nữa. Tất cả những tháng năm tưởng đã ngủ yên bỗng thức dậy, nhớn nhác bình minh. Mẹ lại đứng ngoài vườn. Ông ngoại lại buộc dây cho giàn mướp. Con ong lại chui vào lòng hoa. Đứa trẻ lại chạy chân trần trên nền đất. Và nắng, nắng lại vàng như chưa từng là nắng.

Bạn biết đấy, mọi nỗi nhớ chẳng bao giờ cần gọi thành tên, chúng luôn tự tìm về. Hoa mướp vàng nhớ nắng. Hay chính chúng ta, những đứa con đã đi qua quá nhiều mùa mưa nắng của đời người, đang mượn hoa mướp để nhớ lại phần trong trẻo nhất của mình? Một phần từng tin vào mùi đất sau mưa. Từng tin vào tiếng gà gáy sáng. Từng tin rằng mẹ sẽ còn mãi ở sau vườn, cúi xuống bên những dây mướp xanh rì. Từng tin rằng mọi bông hoa sau khi tàn đi đều hóa thành quả ngọt. Bản thân tôi cũng vậy. Đã có nhiều khi tôi mập mờ giữa niềm tin và ước mơ.

Nhưng cuộc sống vốn luôn khắc nghiệt. Chẳng phải khắc nghiệt ư mà biết bao mùa hoa chẳng thể nào đậu quả. Chẳng phải khắc nghiệt ư mà biết bao trái non rụng xuống sau một đêm bão dông. Và cũng chẳng phải khắc nghiệt ư khi chính ta đã một lúc nào đó từng quên sau chái bếp chất chồng bồ hóng kia có một giàn hoa đã nở suốt một tuổi thơ mình. Những tuổi thơ lặng thinh mái đình, lặng thinh lở bồi, lặng thinh dòng sông, lặng thinh cánh cò, lặng thinh cả những bình minh.

Tôi đã nhiều lần tự hỏi: vì sao màu vàng của hoa mướp lại bền trong ký ức đến thế? Có lẽ vì nó không phải màu vàng của phù hoa. Nó là màu vàng của mái nhà nghèo nhưng ấm áp. Nó là hình ảnh của bữa cơm đạm bạc nhưng đủ đầy gia đình. Nó cũng là hình ảnh của nắng quê, cái xứ quê hương chẳng bao giờ biết muộn phiền, rồi rơi xuống một bông hoa nhỏ để thành vẻ đẹp. Vẻ đẹp của thế gian này đôi khi chỉ đơn giản và hồn nhiên đến thế.

Một hôm tôi ngồi vẽ chân dung của người cộng sự Thùy Dương từ một tấm hình cũ. Cô gái thích lắm và hỏi: Tại sao anh lại nghĩ và vẽ em cùng một bông hoa mướp như thế?

Ừ, vì anh thấy tấm hình của em gợi nỗi niềm hoài nhớ và điều đó làm anh nhớ đến một tác phẩm của nhà thơ Vũ Tú Nam có tựa: Hoa mướp vàng nhớ nắng mà anh đã đọc nó từ thời bé thơ…

Rồi sau tôi chẳng nói thêm gì nữa. Nhưng cả tôi và Thùy Dương đều hiểu mỗi lần nhìn thấy hoa mướp, chúng tôi không chỉ thấy hoa. Chúng tôi thấy một miền quê đang thở. Thấy một căn nhà cũ thấp thoáng sau sương. Thấy những mùa hè đã qua vẫn còn vướng lại trên cánh hoa mỏng manh làn gió. Thấy tuổi thơ chúng tôi đứng đó, tóc khét nắng, mắt trong veo, tay cầm một chiếc lá làm thuyền thả xuống rãnh nước sau vườn.

Và có lẽ, trong những ngày lòng người nhiều bóng tối, ta cần nhớ đến hoa mướp như nhớ đến một bài học hiền lành của quê nhà: muốn vàng lên, hãy đi qua nắng; muốn thơm lành, hãy bám vào đất; muốn ở lại trong ký ức ai đó, không nhất thiết phải rực rỡ giữa đám đông, chỉ cần âm thầm nở đúng mùa thương nhớ. Hoa mướp vàng nhớ nắng.

Còn tôi, tôi nhớ gì ư? Tôi nhớ hoa mướp như nhớ một phần đời phải gọi tên đầy đủ bằng âm thanh, bằng sắc màu, bằng hương nắng. Hình như là bằng cả những buổi ban mai rất xa, nơi tuổi thơ từng đi lạc bầu trời của mình, để rồi một ngày bất chợt quay về, đứng lặng dưới giàn mướp cũ mà nghe lòng chang chang nhớ nắng.

Và biết đâu, mỗi đời người cũng là một giàn mướp âm thầm leo qua những mùa xa vắng. Có khi ta xanh lên từ một bàn tay chăm chút. Có khi ta vàng lên từ một vệt nắng vô tình. Có khi ta đậu quả từ những tháng ngày tưởng như đã cằn khô trong im lặng. Tôi nghĩ, hoa mướp không chỉ nhớ nắng, hoa mướp còn nhớ người. Nhớ bàn tay mẹ vén dây cho khỏi gãy. Nhớ tiếng cha ho khẽ sau hiên. Nhớ đứa trẻ năm nào đứng dưới giàn hoa, ngửa mặt lên trời, tưởng mỗi cánh vàng kia là một mảnh mặt trời rơi xuống để sưởi ấm căn nhà nghèo.