Tôi rời quê hương đã gần bốn thập kỷ, nhưng năm nào tôi cũng trở về thăm. Có lần vào mùa mưa bão tôi lại thấy miền Trung hiện lên như một vệt sáng buồn trên bản đồ Tổ quốc, mảnh đất ấy mỏng manh mà kiên cường, luôn cúi mình trước sóng gió nhưng chưa bao giờ chịu khuất phục.

Tôi không sinh ra ở đó, nhưng qua bạn bè và đồng nghiệp miền Trung, tôi hiểu nơi ấy là dải đất mà con người học cách đứng lên từ nước, quen nín thở trong giông bão và bình thản đối mặt với mất mát. Họ kể tôi nghe những đêm nước dâng mịt mù trắng xóa, những gia đình co ro trong tối lạnh mắt dán vào từng vạch nước đang cao lên như kim đồng hồ đếm ngược sinh mạng. Có khi dân làng lao ra dòng lũ đang lên kéo giúp nhau một con heo con bò, kê vội chiếc giường, cứu thứ gì còn kịp cứu.

Có người cha cõng con qua dòng nước xiết, bơi xéo ngược lũ để đặt con lên gò đất cao hơn, rồi lại lao trở vào để cứu thêm người thân. May mắn thay người cuối cùng vừa thoát ra thì căn nhà sau lưng họ đổ sụp xuống như thể đất trời không chờ họ thêm một phút nào.

Cả miền Bắc rồi cả nước lại tụm nhau gom từng gói mì, từng bộ áo quần, người người quyên góp tiền. Như một nghi thức lặp lại hằng năm, lặng lẽ mà ấm lòng, day dứt mà thân thương. Tôi không phải là người tài giỏi, không giàu, nhưng năm nào tôi cũng gửi chút tiền cứu trợ, của ít lòng nhiều, tôi nghĩ vậy. Vì tôi biết miền Trung là nơi bão lũ luôn tìm đến như một vết thương cũ chưa kịp se đã lại bật máu. Năm nào cũng những mái nhà bị cuốn đi như những cánh diều đứt dây. Nhưng năm nay… miền Trung nghẹn lại thật rồi…

Chúng ta biết rõ những mạch ngầm đang âm thầm bào mòn vùng đất này vì rừng mất. Mỗi năm Tây Nguyên mất khoảng 25.000 ha rừng tự nhiên. Những cánh rừng sâu rễ chắc từng ôm lấy dòng nước giờ bị thay bằng rừng trồng rễ nông. Nước mưa rơi xuống không còn bị giữ lại, chỉ còn biết quay cuồng lao xuống hạ du như một cuộc trốn chạy vô phương hướng.

Thủy điện nhỏ dày đặc, hồ chứa bé sức chứa bé, nhưng hậu quả lại lớn. Mưa lớn một đêm là hồ đầy, không xả thì vỡ đập mà xả thì hạ lưu ngập chìm. Giống như một cái bẫy hai đầu, bên nào cũng là nước mắt của dân… Quy hoạch thiếu tri ân với đất. Miền Trung cần được nhìn như một hệ sinh thái, một cơ thể sống chứ không phải một nạn nhân cứ lặp đi lặp lại trong biên niên sử của bão lũ.

Một vùng đất không được thấu hiểu luôn phản kháng bằng lũ lụt, một vùng đất từng trải qua chiến tranh, dịch chuyển, đổ nát. Khi con người đốn rừng, đổi dòng làm trái nhịp tự nhiên, vùng đất ấy sẽ phản ứng dữ dội không thể lặng im.

Chúng ta hoàn toàn có thể chấm dứt vòng tuần hoàn buồn ấy bằng những lựa chọn can đảm và khoa học. Khôi phục rừng tự nhiên như trả lại lá phổi cho đất, đánh giá lại thủy điện nhỏ. Người Việt ta máu đỏ da vàng luôn đùm bọc và rất thương nhau, điều đó chưa bao giờ thay đổi. Nhưng đã đến lúc lòng thương ấy phải trưởng thành có dũng khí và tầm nhìn, để một ngày nào đó ta không còn phải cứu miền Trung, mà có thể an tâm thấy miền Trung đứng vững.

Miền Trung xứng đáng được ôm ấp bởi khoa học, trí tuệ, và sự hiểu biết sâu sắc về thiên nhiên. Không chỉ bằng những thùng mì qua từng mùa nước nổi, mà bằng một niềm tin rằng, vùng đất ấy có thể bình yên nếu chính chúng ta không còn bàng quan vô cảm. Nhưng đã đến lúc lòng thương ấy phải mạnh hơn, sâu hơn, sáng hơn để một ngày nào đó ta không còn phải cứu lấy miền Trung vì miền Trung đã tự đứng vững.

Mong sao có những chuyên gia hàng đầu về lũ lụt, địa lý, quy hoạch, thủy điện sẽ cùng chung tay, để người dân miền Trung được sống trong bình yên, điều đơn giản khi chiến tranh đã rời xa nửa thế kỷ, nhưng lũ lụt thì vẫn chưa trả lại cho họ sự yên bình trong cuộc sống.

Xin hãy thương lấy miền Trung không chỉ bằng trái tim rung động, mà bằng tầm nhìn đủ rộng để giữ lấy bình yên cho dải đất quá đỗi mong manh…

Lê Minh