Sắc đỏ dong riềng
Một miền ký ức được sưởi ấm bởi màu hoa đỏ, vị ngọt của củ dong riềng và hơi khói bếp quê nhà.
Buổi chiều đông ấy, vẫn cái rét căm căm của vùng quê xứ Nghệ. Làn mưa nhẹ bay trong không gian làng quê vốn quen với mái nhà tranh vấn vương làn khói bếp, với tiếng chim đập cánh trên những ngọn tre ôm ấp xóm làng xưa trong ký ức. Lòng tôi chợt ấm lại khi đọc những câu thơ của nhà thơ Thạch Quỳ viết trong những ngày trọng bệnh:
Tôi thường nhớ những màu hoa cổng ngõHoa dong riềng – Thạch Quỳ
Trỏ về đâu? Ôi! Những ngón tay hồng?
Không trỏ được về đâu thì tự mình giữ lửa
Lửa dong riềng thắp sáng cả chiều đông...
Màu hoa gọi về miền nhớ. Màu hoa dong riềng đỏ mãi mãi là ngọn lửa đưa tôi trở về với bao ký ức của những tháng ngày xa.
Tôi nhớ những chiều đông tê tái. Bụi dong riềng mẹ cha trồng nơi góc vườn rực màu hoa đỏ như sưởi ấm cả gia đình. Màu hoa mang sắc lửa, xua đi phần nào cái giá lạnh khiến những đứa trẻ quê môi thâm tím, co ro đứng cạnh nhau. Dong riềng là loài hoa có sắc mà không hương. Rực rỡ nhưng lặng lẽ. Kiên cường mà bình dị. Những chùm hoa đỏ cứ vươn thẳng lên trời như những ngọn lửa cháy, bất chấp giá lạnh mùa đông.
Hoa dong riềng rực rỡ nhưng tuyệt nhiên không có hương. Tụi nhỏ chúng tôi thường tìm đến bụi dong riềng đang độ nở hoa để hái làm trò chơi đồ hàng. Thỉnh thoảng, đứa nào cũng tút một cọng hoa, đưa lên miệng hút từng giọt mật ngọt mát. Cái vị ngòn ngọt ấy như còn đọng mãi nơi đầu lưỡi, theo tôi suốt bao năm tháng.
Nơi góc vườn quê rộn rã tiếng cười trẻ nhỏ. Bên bụi dong riềng um tùm xanh tốt là biết bao trò chơi của một thời thơ dại. Chỉ cần gạt mấy cành củi khô, gom vài chiếc lá rụng lâu ngày màu nâu sẫm, có chiếc chỉ còn trơ gân lá nằm im trên mặt đất là chúng tôi đã có một khoảng trời riêng để chơi đồ hàng, ô ăn quan hay trò đố lá.
Khu vườn nhà khi ấy giống như một khu rừng nguyên sinh thu nhỏ với đủ loại cây dân dã. Những buổi trưa hè loang lổ nắng, hơi nóng rát da thịt, vậy mà lũ trẻ vẫn mê mải với những trò chơi con trẻ. Trò đố lá là trò chúng tôi thích nhất. Nhờ trò chơi ấy mà tôi phát hiện ra thế giới cỏ cây có biết bao điều thú vị. Có loài chỉ cần hái một mẩu lá, đưa lên mũi ngửi là nhận ra ngay. Lá chành chành thơm như mùi quế. Lá chanh, lá bưởi thơm nồng. Lá bái bái hăng hắc. Có loài chỉ cần chạm tay vào mặt lá là đoán được. Lá ráp là dây chạc chìu. Mịn màng là lá mồng tơi...
Và trong khu vườn cổ tích của lũ trẻ chúng tôi, lá dong riềng thường là lựa chọn của số đông. Trẻ con vốn nghĩ đơn giản, đứa nào cũng bẻ một mẩu lá dong riềng, mặc cho đó là thứ lá quen thuộc nhất. Lá dong riềng không mùi, chỉ cần nhìn thoáng qua đã nhận ra ngay. Nó hơi giống lá nghệ, chỉ khác là to hơn và có viền nâu đỏ quanh mép. Thế là cả lũ cười ngặt nghẽo khi ai cũng cầm trên tay một mảnh lá giống hệt nhau. Có lẽ, đó mới chính là tuổi thơ. Nghĩ thật đơn giản. Chỉ cốt được vui.
Nhưng dù vui đến mấy thì bụng cũng réo. Chị em tôi lại chạy về gian bếp quen để lục lọi. Gian bếp nhà tôi không có cửa, cứ trống hoác như thế. Chiều nay mẹ cha đi vỡ đất hoang ở thửa ruộng ông Huyền. Chị em tôi dớn dác kiếm tìm.
A! Kia rồi!
Trên chiếc bàn con, mẹ úp hờ một cái rổ thưa. Hóa ra mẹ vẫn để dành phần quà cho chị em tôi. Mấy củ dong riềng luộc nguội nằm trong chiếc đĩa men xanh đã mẻ một góc khiến chúng tôi mừng như bắt được vàng. Tôi bưng chiếc đĩa đi trước, hai em hớt hải chạy theo. Ba chị em ra ngồi giữa sân, vừa ăn vừa nhìn ánh nắng chiều hoang hoải đổ xuống. Biết đến bao giờ mới được trở lại những ngày xưa ấy?
Nhớ những ngày giáp Tết, khi làng bắt đầu vào vụ cấy, mẹ tôi cũng như bao người làng tất bật với việc đồng áng. Chị em tôi tha thẩn trên đường làng và điểm dừng chân cuối cùng bao giờ cũng là ngôi nhà thân thương của ngoại.
Bà đang lúi húi rửa những củ dong riềng rồi bắc lên bếp củi. Bà vốn cẩn thận. Rổ củ dong sau khi rửa sạch còn được bà tỉ mẩn gọt từng lớp vỏ. Tiếng củi nổ lép bép. Tiếng nước reo vui. Ánh mắt mấy đứa cháu thì không rời chiếc nồi đang sôi sùng sục.
Rồi nồi dong riềng luộc kỹ cũng được bắc xuống. Bà cẩn thận gắp từng củ vào chiếc rổ tre do chính tay ông ngoại đan trong những lúc rảnh rỗi. Bên rổ dong riềng còn bốc khói, chúng tôi được nghe bà kể chuyện ngày xưa.
Giọng bà trầm ấm. Ánh mắt xa xăm.
Các cháu ạ! Loài củ này gắn bó với quê mình từ bao đời nay. Đận mất mùa đói kém, dong riềng đã giúp bao người dân quê mình đỡ đói. Củ to, nhiều, ăn lại không xót ruột, cũng không nhiều xơ như khoai dong. Năm ấy, vườn dong riềng nhà cố Hi, cố Quát nhiều không kể xiết. Cả làng mình vượt qua được trận đói cũng nhờ loài cây bình dị ấy và tấm lòng nhân hậu của những người trồng nó.
Qua lời bà, chúng tôi hiểu rằng để chống chọi với cái đói ngày ấy, dong riềng là một ân nhân thầm lặng.
Biết bao mùa đông đã đi qua, nhưng vị ngọt của củ dong riềng luộc kỹ, mùi khói bếp năm nao cùng hình ảnh người bà kính yêu vẫn là một phần ký ức đậm sâu. Chỉ cần chạm khẽ vào miền nhớ ấy là cả một trời kỷ niệm lại ùa về. Một thuở cơ hàn. Những tấm lòng nhân hậu. Và loài cây quê kiểng theo tôi suốt cuộc đời.
Dong riềng theo suốt cuộc đời người dân quê. Đó là loài cây từng cứu sống bao phận người trong mùa đói kém. Cây như có linh hồn. Cây là một phần máu thịt. Là một phần của tuổi thơ tôi.
Tuổi thơ là trò chơi. Trưởng thành là nỗi nhớ. Và khi quỹ thời gian của đời người dần ngắn lại, sắc đỏ rực rỡ của hoa dong riềng vẫn như ngọn lửa thắp lên niềm tin và hy vọng. Hoa dong riềng cất giữ ký ức, sưởi ấm lòng người không chỉ trong những chiều đông giá rét mà còn trong cả những mùa đông của đời người. Bởi thế, sắc đỏ dong riềng đâu chỉ là một màu hoa.
Bây giờ, quê tôi đã vắng bóng dong riềng từ lâu. Thật kỳ diệu, hôm qua bác hàng xóm xin được đâu đó một mớ củ còn tươi rói. Tôi sẽ xin vài mẩu giống mang về trồng. Hy vọng một ngày không xa, góc vườn nhà tôi lại lấp ló màu xanh của những tàu lá và rồi một mùa đông nào đó sẽ bừng lên những chùm hoa đỏ thắm.
Bởi dong riềng đâu chỉ là một loài cây hay một sắc hoa.Đó còn là chiếc cầu nối tôi với tuổi thơ, với quê hương, với những mùa đông cũ và với nguyên vẹn một miền ký ức chưa bao giờ phai.