Bao lâu rồi, tôi chưa đặt chân lên con đê làng thân thuộc ấy? Bao lâu rồi, tôi không còn nhìn thấy bóng dáng của mẹ tôi? Khi chiều nay, một chiều mưa muộn trở về, tôi chạm phải bóng dáng hao gầy của mẹ trên triền đê sẫm tím? Ngoài kia sông Hồng cuộn đỏ, đâu biết lòng tôi sóng cũng cuộn trào…

Tôi sao có thể quên lần đầu tiên mẹ dắt đến trường. Con đê làng đất đỏ, hai bên cơ man nào là găng tím mộng mơ. Chỉ có tôi ngốc nghếch, dại khờ muốn giật bàn tay mẹ quay về vì sợ sệt. Và bàn tay ấy dịu dàng siết lấy tay tôi. Tôi không còn sợ hãi, thấy con đê làng thân thương hiền hậu hiện ra trong vắt sớm mai…

Con đê một đời gánh gồng cùng mẹ......

Tôi đến trường con đê làng nâng bước. Đứa trẻ nhút nhát ngày nào cứ thế hồn nhiên lớn lên. Kia là bãi ngô, bãi dâu xanh như miền cổ tích, kia là bãi mía vàng ươm, ngơ ngẩn, như vạt nắng thu mải chơi quên mất lối về. Kia là con thuyền của bác chài nhọc nhằn đánh cá. Bác lặng lẽ kéo lưới lên, kéo luôn cả mặt trời ửng đỏ...

Ngày mưa. Những cơn mưa như trút phũ phàng. Con nhỏ tôi sợ sệt ngóng mắt lên đê làng tìm mẹ. Kia rồi, mẹ đã hiện ra trong trắng xóa đất trời. Đôi chân trần của mẹ cứ kiên cường, bền bỉ cõng tôi đi… Những ngày cuối vụ, rạ rơm chẳng có, mẹ lam lũ triền đê quét lá tre, lá xà cừ về thổi cơm, nấu cám. Tấm lưng mẹ còng như dấu hỏi, mê mải nhặt nhạnh những thanh nứa, thanh tre như sợ hoàng hôn ập xuống.

Năm chín sáu, bão về. Con đê làng tôi oằn mình trong mưa lũ. Lũ xói thân đê lở loét những vết thương tứa máu. Đê quằn quại, gồng mình lên chống chọi. Bao người dân thức trắng đêm cứu lấy con đê đang trong cơn hấp hối. Mẹ tất tả kéo chiếc xe cải tiến chở đàn gà, đàn lợn. Sợi dây thừng siết xoắn lằn vai. Mẹ còng lưng, băng băng kéo như sợ thời gian không chờ đợi.

Tôi lên tỉnh học. Ngày tôi lên thuyền hoa làm dâu xứ lạ, mẹ đứng trên đê tiễn tôi đi. Mưa giăng mờ bến, mênh mang khói sóng. Cái bóng của mẹ mỏng manh, chìm đi qua màng nước mắt mà tôi đang cố nén kìm…