Mùa khói đốt đồng
Sông Hồng mùa này nhiều lũ, nước lớn mấp mé chân bờ, nhấn chìm những cồn cát, len lỏi dâng ngang thân chuối thân ngô, kéo theo ngàn loại rác từ thượng nguồn về mắc lại, nồng lên trăm thứ mùi chua nồng ngai ngái hôi tanh. Lại đi qua những triền thấp, chân đê, mặt sông được gió hạ phủ thêm một lớp mùi mới, một chiếc áo mới: mùi khói đốt đồng.
Tôi chạy xe dọc triền đê Thanh Ba – Hạ Hòa về “cù lao” Minh Quân vào những buổi chiều nắng tắt, trời lơn phơn chút gió muộn, thổi cho lưng người khô vạt mồ hôi ẩm ướt, thổi cho ngọn lửa gầy leo lét bùng lên. Thời điểm thu hoạch vụ mùa xong, người ta lại vội vã phơi rơm, cắt rạ, chặt thân ngô, ngả nghiêng vàng trắng ngợp cả cánh đồng.
Mùi khói hun lòng kẻ lạ nhớ quê...
Gió thổi hướng Nam, gió vờn hướng Bắc, gió nghêu ngao chớp tắt, gió xoay vần tứ tung. Nên những đụn khói cũng xoắn xuýt mịt mùng, những tàn lửa cũng nhảy nhót rồi tan ra tứ phía. Gần gần là đụn rơm nhỏ, xa xa là đống rạ to, hừng hực như một cuộc thi đua xem nhà ai rạ rơm khô nhất, khói nhà nào tin tít bay cao.
Mùi hương đầu khô cong, thơm mùi mùa mới, rơm tươi, rạ nếp, cồn cào gan ruột một bữa cơm nhà. Tháng năm, tháng sáu được ăn bát cơm gạo dẻo nóng hổi kèm một đĩa thịt ba chỉ rang thì thấy đời không buồn phiêu bạt nữa. Chỉ muốn nằm bẹp sân nhà, nhẩn nha phơi thóc, đốt rơm.
Cái mộc mạc của bữa cơm quê mùa gặt, có cả tình thương lầm lụi mẹ chắt chiu từ đất nghèo.
Mùi hương giữa ngai ngái, nồng nồng hơn, cuộn theo những ẩm ướt còn sót lại sau vài trận mưa đêm dào dạt. Bốc tung lên cả mùi đất, mùi bùn... gợi nhớ tới chiếc áo cựu chiến binh bố thường mặc đi đồng. Áo bố có mùi mồ hôi cóc cạnh tích lũy, cau lại khen khét, chỗ sậm chỗ bạc, chỗ sờn chỗ chai.
Bố thường chỉ nhe răng cười trừ trước những lời cằn nhằn của mẹ. Cả một đời người đàn ông gắn chặt với đồng bãi, mùi bùn đất đã ngấm sâu vào từng thớ thịt, đường gân. Khói thuốc trắng đục hòa vào khói đốt đồng xám xịt, cuộn lấy dáng người gầy guộc, in hằn bóng đổ xiêu vẹo trên mặt đất nứt nẻ.
Mùi hương cuối nhạt như hương lài mới nở, bởi gió đưa lên cao, tản ra khắp triền, khắp lối, trộn thêm mùi cỏ cây tươi, mùi sông, mùi núi, mùi của hoàng hôn rót những tia nắng cuối ngày. Rót đầy lòng dạ người thương khói, không uống giọt gì mà cả người chếnh choáng đến say.
Đốt đồng không chỉ là dọn dẹp tàn dư của mùa cũ, mà còn là một cuộc "tẩy trần" mộc mạc, phôi thai cho một mùa màng mới. Đất hiền lành dang tay ôm lấy tàn tro, lặng lẽ tái sinh. Cái vòng lặp sinh diệt ấy cứ tuần hoàn năm này qua năm khác, như chính cuộc đời của những người nông dân quê tôi.
Nhiều năm rời quê ra phố, sống giữa những khối bê tông chọc trời, hít thở thứ không khí đặc quánh mùi xăng xe và bụi mịn, đôi lúc tôi thèm khát đến tuyệt vọng một vệt khói lam chiều. Khói đốt đồng làm cay xè khóe mắt, nhưng lại làm dịu đi những vết xước trong tâm hồn kẻ tha hương. Nhìn khói bay lên, biết quê nhà vẫn bình yên...
